16e zondag door het jaar, Jaar A, 23 juli 2017, W&G, Adriaan van Es

Kruid en onkruid                                                                                                                            

                                                                                                                                                            

Kruid en onkruid: kruid, of gewas, zoals tarwe, dat wil je wel, maar onkruid, dat wil je niet.
Op het plaatje op de voorkant van de orde van dienst kan je dat onderscheid niet maken, ik althans niet.
De lezing van het Evangelie zet ons midden in de beschrijving van het Koninkrijk van God.

Mattheus getuigt van Jezus op een heel specifieke manier. Hij schreef voor een joods-hellenistisch publiek, met de nadruk op de vervulling van de profetische en messiaanse verwachting. Profeten zoals Daniel, Ezechiël en vooral Jesaja schrijven al over de komst van de Mensenzoon, en de komst van het Konikrijk der hemelen.

Kenmerkend voor Mattheus is dat hij voor de verkondiging gebruik maakt van lange redevoeringen van Jezus, 5 in totaal. En in de derde rede van Jezus staat de beschrijving van het Koninkrijk Gods centraal . Dat doet hij in de vorm van gelijkenissen. Een gelijkenis is een manier om iets duidelijk te maken aan de hand van een alledaags beeld. Zoals nu internet een dominante vorm van communicatie is, en een goede site opvalt en zich snel kan verspreiden, was in Jezus’ tijd het gesproken woord dé manier om een boodschap over te brengen, en een gelijkenis was een duidelijk beeld. En in Jezus’ tijd waren er vele predikers, wonderdoeners en rondtrekkende profeten. De gelijkenissen die Jezus gebruikt bevatten beelden die iedereen kon begrijpen. Het Koninkrijk is als een mosterdzaadje, dat klein, onopvallend en onooglijk begint, maar snel groeit tot bomen waarin de vogels kunnen nestelen. Zo is het ook met het Koninkrijk Gods, klein en onopvallend beginnend en groeiend tot iets groots.

Het deel dat wij vandaag lezen gaat over het goede en het slechte zaad, over kruid (of gewas, tarwe) en onkruid. Jezus vertelt hierin dat er goede en slechte mensen zijn, dat het goede en het kwade naast elkaar bestaat, goed zaad dat tot tarwe groeit, en slecht zaad dat tot onkruid groeit.

Je zou zeggen: waarom dan niet meteen wieden, en het slechte zaad, het onkruid zo vroeg mogelijk eruit trekken, verwijderen  en vernietigen? In Jezus’ tijd was er een sterke messiaanse verwachting, een verwachting dat het Konikrijk Gods zeer spoedig zou aanbreken, en velen waren bereid om daarbij een handje te helpen, o.a. door het kwaad, het slechte zaad op te zoeken en te vernietigen.

Echter, in het begin kan je het goede en slechte zaad niet van elkaar onderscheiden, en is er gevaar dat je met het onkruid ook het goede gewas verwijdert. Als je het slechte zaad vroeg denkt te verwijderen, trek je misschien ook wel het mosterdzaadje, het beginnende Koninkrijk weg.

Belangrijk is wat er óók staat, namelijk dat pas bij de oogst het onkruid van het tarwe wordt gescheiden en vernietigd. Pas op het einde der tijden zal geoogst worden, en zal het oordeel over goed en kwaad geveld worden door God. Het is niet aan de mens om dat oordeel te vellen.

We weten dat eigenlijk al: in het eerste verhaal in de bijbel, waar verteld wordt over de Goddelijke ordening van de wereld, het verhaal dat wij kennen als de Schepping, staat dat God de mens verbiedt om van de boom der kennis van goed en kwaad te eten. Dat onderscheid, dat oordeel en het handelen naar dat oordeel is niet aan de mens maar aan God.

Wanneer mensen zich dat oordeel wèl toe-eigenen en ernaar handelen kan dat tot enorme rampen en chaos leiden. Denk maar aan alle systemen waarin een ideaal, het “goede” werd gedefinieerd, en aan al degenen die nìet aan die definitie voldeden werden afgezonderd, verbannen, gedeporteerd, vermoord. Denk maar aan alle slechtoffers van Nazisme en Stalinisme in de vorige eeuw. Op grond van vermeende en toegeëigende kennis van goed en kwaad werden miljoenen mensen vernietigd.

En ook uit naam van godsdienst werden en worden er oordelen geveld, mensen gediscrimineerd en vernietigd, op grond van een zogenaamde waarheid die de mens zich toe-eigent.

Hoe moeilijk is het om ons hiervan bewust te zijn, om geduld te hebben en het slechte zaad kans te geven om ten goede te keren!

Wij geloven in één God, de eeuwige, onbeschrijfelijke en onuitsprekelijke Ene. Toen Abraham als eerste mens de stem van God hoorde, wist hij dat Hij de allerhoogste is, hoger dan zon of maan, kosmos en heelal, en hoger dan goed en kwaad. Dat is best een lastig concept: de Ene, die alles omvat. Wij hebben niet een religie waar verschillende goden een bepaald deel vertegenwoordigen, ook niet een religie met twee goden, één van het goede en één van het kwade, die elkaar bevechten.

We hebben besef van goed en kwaad, en ook als we het goede willen, kan het zijn dat we toch stuntelend de verkeerde keuzen maken. We weten dat beiden in ons zitten.

Toen Augustinus als eerste het begrip “geweten” beschreef, deed hij dat omdat hij zich ervan bewust was dat de mens ook voor het slechte kan kiezen. We hebben begrippen als berouw, deemoed, vergeving, en we hebben er ook een 'modus' voor, zoals in het sacrament van de biecht, ook al lijkt dat soms wel verdwenen te zijn. 

De afgelopen week hebben we de nationale herdenking MH17 gehad. Het was een waardige gebeurtenis, een bijeenkomst, waar herdenken en stilstaan bij verdriet op de eerste plaats stonden.

Het bewustzijn van een zeer groot kwaad dat de oorzaak was van de ramp, dat was er ook, maar het domineerde niet. Er was hoop op en een waardig afwachten van gerechtigheid.

Bomen groeien in het herdenkingspark, en er zijn zonnebloemzaden uit het doodsveld in Oekraïne hierheen gebracht die nu zonnebloemen zijn. 

Wij hebben allemaal, als we eerlijk zijn, ook onkruid in onze ziel. Maar we weten ook dat God in ons aan het werk is. Vaak worstelen we met goed en kwaad, vallen terug in oude verkeerde gewoontes, of vinden het moeilijk om ons gedrag te veranderen. God rekent ons niet af op hoe we er op dit moment voor staan. Hij vraagt ons de weg te gaan naar Hem toe, om Zijn Koninkrijk in en tussen ons te laten groeien. Als we dat oprecht doen, steeds opnieuw, zullen we ook merken hoeveel vrucht we kunnen dragen, en zullen we bij de oogst niet worden verworpen als onkruid.

Dat te weten, en te leven in die verwachting, dat zullen we straks zingen in het prachtige lied van de Steppe die zal bloeien.

Adriaan van Es, 23 juli 2017

  

 

 

 

 

 

 

 

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.