5e zondag van de Veertigdagentijd, Jaar A, 2 april 2017, B&W, Huib Klamer

Overweging 2 april 2017: VEERKRACHT

De steden in Syrië zijn platgebombardeerd in de  afgelopen vier jaar. Wat begon als Arabische lente liep uit op een burgeroorlog. Aleppo, één van de oudste steden ter wereld, ligt in puin. De strijd is daar gestaakt. Gelukkig. Ik zag in een TV-programma over Aleppo hoe de bewoners van Aleppo in het puin hun plek terug zoeken en de draad weer oppakken. Je moet er maar de moed en energie voor hebben. Dat is veerkracht. Niet bij de puinhopen neerzitten. Voor die houding heb ik diepe bewondering.

Het verhaal van Elia speelt zich niet heel ver daarvandaan af. Op de berg Karmel, een groene berg van ca 500 meter hoog, aan de kust, bij het tegenwoordige Haifa. Elia is een intrigerend persoon: kluizenaar én  activist. Hij leeft in een spelonk op de berg Karmel aan een beekje,  wordt gevoed door raven. Hij is de grote inspirator geworden van de religieuze orde van de karmelieten, waartoe in Nederland mensen behoren als Titus Brandsma, Kees Waaijman, Hein Blommestein. De karmelieten laten zich inspireren door de lijfspreuk van Elia: Ik sta in dienst van Gd.  In Elia worden inspiratie en actie verenigd. Hij profeteert tegen koning Achab  en koningin Izebel dat ze moeten stoppen met de verering van hun Baäls, hun afgoden. Op het eerste gezicht denk je: laat iedereen toch zijn eigen goden vereren en dienen.  Maar er zit méér achter. Elia weet dat Baäls geen échte goden zijn, het zijn schijngoden, schijnzekerheden, krachteloze beelden die mensen op een dwaalspoor zetten.
Want een vruchtbare oogst wordt niet bevorderd door de Baäls van zon, regen en maan, maar alleen door Adonai.  Ik zeg Adonai, want Joden spreken de Godsnaam – die betekent Ik ben er -  niet uit.

De échte Gd die geluk en welzijn brengt, is  Adonai, de Gd met de naam Ik ben er. Baäls zijn afgoden, afgodsbeelden,  afgietsels, illusies; brengen mensen ongeluk. Een goede vraag aan ons zelf is of er Baäls, afgoden, in ons eigen leven zijn. De bekende Mammon  die  ons geld en welvaart voorspiegelt als bron van geluk?  Of de Baäl van de macht, eerzucht.  Die krachten bestaan maar ze brengen niet welzijn en geluk. Elia weet: er is maar één echte Gd.  De naam Elia drukt dat uit, want Elia betekent:  Adonai  is mijn Gd. En niet de afgoden.

Koningin Izebel is razend dat Elia haar Baälpriesters heeft omgebracht.  Zij wil Elia doden.
Elia vlucht de woestijn in. Hij is uitgeput, kapot, gebroken. En zegt: Gd, laat mij sterven.
Als je dat zegt ben je ver heen.  Maar er gebeurt iets onverwachts.  Een omkeer. Die nacht, onder de braamstruik,  ervaart Elia Gd’s helpende aanwezigheid, Gd’s zachte kracht. In het diepste van de nood is er die zachte aanraking van de engel, die verlossende woorden: word wakker, Ik ben er.
En Elia wordt gevoed met brood en water; krijgt nieuwe levensenergie. Misschien herkent u iets van de Elia-ervaring: je ziet het leven niet meer zitten.  Je wilt liever dat het stopt. Bijvoorbeeld bij een groot verlies van een geliefde, bij ziekte, bij scheiding, werkloosheid, eenzaamheid. Je bent moedeloos, troosteloos, ten einde raad. Mooi als je dan ervaart dat er iets of iemand is die je nieuwe kracht geeft. Misschien is veerkracht een natuurlijk gegeven in ieder mens.  Maar het verhaal suggereert dat juist ook in onze Gd – met de naam Ik ben er - een bron ligt van kracht,  veerkracht.
Bij de voorbereiding moesten wij denken aan de politieke discussie over voltooid leven.
Er zijn mensen die een diepe doodswens hebben. Zij voelen zich overbodig, eenzaam, zonder waarde, waardeloos. Voor hen is het leeftijd  voltooid.  Zij hebben het gehad met hun leven.
Elia beschouwde zijn leven ook als voltooid, maar er onverwacht kwam er toch een nieuw  begin.
Wanneer is ons leven voltooid? Zinloosheid en eenzaamheid zijn volksziekte nr 1. In onze Amersfoortse binnenstad voelt 34% van de mensen zich eenzaam. 1 op 3. Zouden we daar niet iets aan kunnen, ja moeten doen?  Zelf, als gemeenschap, als SFX?

Elia’s krijgt een nieuw perspectief. 40 dagen en nachten loopt Elia door de woestijn, naar het Zuiden.
Van de groene berg Karmel, in het Noorden, naar de berg  Horeb, in het dorre Zuiden, in de Sinaï-woestijn. Horeb. dezelfde berg waar Mozes Gd ontmoette, in een wolk, met Gd sprak en de Thora ontving. Als een tweede Mozes zal ook Elia Gd daar ontmoeten. Hij ontmoet Gd in zachte suizen van een zachte bries. Niet in een hevige stormwind, aardschok. Gd is niet in bruut natuurgeweld maar in zachtheid, tederheid, hij is als een streling van een zachte bries ……. In 40 dagen komt Elia van een dieptepunt naar een hoogtepunt. Van een putervaring naar een piekervaring.

Elia’s leven gaat verder. Hij bruist weer van nieuwe energie. Hij treedt opnieuw op tegen koning Achab en koningin Izebel wanneer die door list, intriges en moord de wijngaard van hun buurman  Nabot bemachtigen. Tegen dat onrecht profeteert Elia dat Achan en Izebel zullen sterven. Elia in zijn eentje trotseert de onrechtvaardige machthebbers. Bijzonder, de macht zit niet in het getal maar in de  innerlijke overtuiging, de geestkracht van een enkeling.  Elia is de belichaming van Goddelijke kracht, veerkracht.

Voor de Joden is hij nauw verbonden met de komst van de Messias. Bij belangrijke gelegenheden zetten Joden aan hun tafel een lege stoel en zetten de deur open. Voor het geval dat Elia wederkomt, want dat kan ieder moment gebeuren. Ook Jezus noemt Elia als hij spreekt over de komst van het Koninkrijk der Hemelen. Jezus  vergelijkt Elia met Johannes de Doper, ook zo’n kluizenaar die leeft in de woestijn, en het aan de stok krijgt met de geestelijkheid van zijn tijd, en met koning Herodes.

Elia is de man die zijn energie zoekt en krijgt in de goddelijke bron; juist ook als het moeilijk is.
En die in actie komt, als mensen afgoden aanbidden,  onrecht doen. We leren van zijn voorbeeld dat juist in de crisis Gd aanwezig kan zijn. We kunnen vertrouwen op de Godsnaam, die luidt Ik ben er.
Gd is sterker dan de dood, sterker dan de ellende die we meemaken. Zoals Elia in zijn slaap wordt opgewekt: Word wakker….Zoals de dode Lazarus in zijn graf wordt aangeroepen door Jezus: Lazarus, sta op…... Hij kan ons door onze nood heen helpen, ons oprichten. Ook wijzelf kunnen helpen mensen  uit de put trekken, ieder op zijn eigen plek.  Dat is nieuw leven scheppen, opstanding,  Pasen.

Huib Klamer

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.