24e zondag door het jaar, Start Vredesweek, Jaar A, 17 september 2017, W&G, Huib Klamer

 

Overweging 17 september 2017

In de bijbel komt het woord vergeven vaak voor.  Ieder zondag bidden we de regels in het Onze Vader: “Vergeef ons onze schulden zoals ook wij vergeven onze schuldenaren.” Schuldenaren vergeven; wat betekent dat?  Het meest treffende voorbeeld voor mij geeft Jezus als hij gekruisigd wordt en bidt voor zijn beulen: “Vader vergeef hen want zij weten niet wat zij doen. “ Ik stel me voor: je lijdt onschuldig een uiterst pijnlijke marteldood en je vraagt voor je beulen om vergeving. Je hebt compassie met je beulen: onvoorstelbaar…!
Ik denk verder aan het evangelieverhaal van de verloren zoon. De zoon vertrekt uit het huis van zijn vader, leidt een liederlijk leven, berooid keert hij terug naar huis. Van verre ziet de vader zijn verloren gewaande zoon terugkeren. Hij snelt hem tegemoet, omhelst hem.  Is blij, organiseert een feest voor hun weerzien. De vader praat niet over zonde of schuld.  Maakt geen verwijten maar is één en al blijdschap, warmte. Dat is ware vergeving, ware barmhartigheid, grootmoedigheid.

Zó vergeven zoals Jezus aan het kruis en zoals de vader van de verloren zoon, is allerminst vanzelfsprekend. Integendeel. Want, als iemand mij pijn doen, mij kwetst, is het toch natuurlijk dat ik boos word, dat ik verontwaardigd word? En, als die ander doorgaat met mij te kwetsen, zich niet excuseert, dan gaat het van kwaad tot erger. Ik blijf in mijn boosheid hangen. En ontstaat ruzie, die escaleert. Naarmate ik hier langer over nadacht ontdekte ik dat echt vergeven heel moeilijk is, jaren kan duren. Ik heb mezelf afgevraagd: kan ik dat, vergeven? Ik heb wel een paar krassen op mijn ziel. Als klein kind ben ik wel geplaagd, gepest. Ik heb trouwens ook terug gepest. Ook nu voel ik me nog wel eens gekwetst. Een paar mensen hebben mij echt pijn gedaan, onbedoeld trouwens. Gevoelens van boosheid, vijandigheid, wrok zijn mij niet vreemd; soms spelen ze ook nog op.

De remedie die het evangelie ons voorhoudt is: vergeven. Het begint met bewustzijn, van wat we doen en nalaten. We kunnen met elkaar praten. We kunnen óók bidden, bidden voor de ander. Ik weet niet of mijn bidden de ander verandert; wél kan mijn gebed míjn eigen houding veranderen.  Door te bidden kan ik mild worden, vergevingsgezind, de moed vatten om een stap te zetten uit de geweldsspiraal, moed om het gesprek weer aan te gaan. Vergeven is een medicijn voor onze menselijke relaties: in ons gezin, ons werk, op school, tussen buren. Door te vergeven houden we op boos te zijn. We nemen de schuld weg van de ander. Onze relatie wordt weer open. Vergeven vernieuwt ons, vernieuwt de relatie. We kunnen weer verder met elkaar. Echt vergeven is een wonder.
Een even groot wonder is dat we vergeven worden. Hoe vaak maken we onszelf verwijten, beschuldigen we onszelf? Hoe vaak zijn we niet een vijand van onszelf? Kunnen we onszélf vergeven? Neem het verhaal van de verloren zoon, die in zak en as zit, zichzelf verwijten maakt, zichzelf beschuldigt. “Terecht” zouden we zeggen; je hebt er naar gemaakt. Maar dan ervaart de verloren zoon dat zijn Vader hem onvoorwaardelijk liefheeft, genadig is, hem vergeeft. Hier ligt de kern voor mij. Als we die Goddelijke liefde kunnen ervaren, worden we mild, barmhartig; dan kunnen wij ook ánderen vergeven die ons hebben gekwetst. Dan kan er vrede komen in onze relaties.

Vergeven kan heel moeilijk zijn. Ik denk aan de immense misdaden van Hitler, Mao, Stalin, door wie miljoenen de dood vonden.  Maar ik denk ook aan Jacques Beemsterboer uit Hoorn. Vorig jaar oktober vertelde hij hier in de Hoor- en Leerzaal zijn verhaal. Zijn prachtige jonge dochter Nadine, 20 jaar jong, werd in 2006 op beestachtige wijze vermoord door haar ex-vriend. 10 jaar later hebben haar vader en moeder nog intens verdriet. Vergeven was een brug te ver. Nog wel.

De escalatie van boosheid zien we in relaties tussen mensen, maar ook in de maatschappij: in politieke tegenstellingen, de spanningen, de wraakzucht tussen bevolkingsgroepen, tussen stammen, tussen landen. We zien de burgeroorlogen woeden in Syrië, Afghanistan, Centraal-Afrika. Partijen die elkaar bestrijden op leven en dood, elkaar beschuldigen. Vergeven is er niet bij. Maar soms in de geschiedenis gebeurt een wonder. In 1977 gebeurde een wonder toen de Egyptische president Sadat een toespraak hield in het Israëlische parlement, de Knesset, en later een vredesakkoord sloot met premier Begin. In 1993 gebeurde een wonder toen Rabin en Arafat, gezworen vijanden, een akkoord bereikten over een autonome Palestijnse staat en elkaar de hand drukten. Jammer genoeg stokte het vredesproces later. Vergeven in een relatie is niet eenmalig maar moet een doorgaand proces worden.  In 1990 gebeurde een wonder toen Mandela en De Klerk overeenstemming bereikten over afschaffing van de apartheid.
Een enorme doorbraak. Als vijanden elkaar vergeven, komen omwentelingen tot stand, revoluties. Mandela is een prachtig voorbeeld. Tijdens zijn gevangenschap van 25 jaar op Robbeneiland verdiepte hij zich intens in de geschiedenis van de blanken, leerde hun cultuur en hun taal, sprak met zijn bewakers. Naar zijn blanke tegenstanders werd Mandela empathisch, ruimhartig, grootmoedig, opgewekt, warm, vriendelijk. Zoals naar iedereen.
Daar lag zijn grote kracht, zijn charisma.
Dat zie je op de foto. Die opgewektheid zie je minder bij De Klerk en Rabin; die moeten nog iets wegslikken. Mandela vraagt ook niet om excuses van de blanken, hij vraagt hun niet om door het slijk te kruipen. Hij laat hen in hun waardigheid. Want Mandela keek verder, vroeg zich af: hoe bouwen we met elkaar een nieuwe natie op. Een regenboognatie waar plaats is voor mensen van alle kleuren en gezindtes.

Tot slot denk ik bij barmhartig vergeven aan Mohamed El Bachiri, een jonge Marokkaanse moslim uit de beruchte Brusselse wijk Molenbeek, die in 2016 zijn lieve vrouw verloor bij de terroristische aanslag op metrostation Maalbeek.
Het wonder is dat deze moslim geen wrok koestert tegen de daders, maar pleit voor een jihad van liefde. Een jihad van liefde. Zulke woorden betekenen ware vergeving.
Zo’n houding geeft hoop en perspectief op vrede.
Zó vergeven kan een revolutie van vrede brengen.
In onze persoonlijke relaties én in de wereld.

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.