02 oktober 2017

Jubileumlezingen in oktober

In het kader van het 200-jarig jubileum van de St. Franciscus Xaveriuskerk aan ’t Zand is aan de auteurs van het speciale gedenkboek, dat op 13 mei j.l. verscheen, gevraagd een lezing te verzorgen over hun specifieke interessegebied. Cultuurhistoricus Ruud Meijer schetste reeds het ontstaan van het kerkgebouw in 1817 in de context van de ontwikkeling van het katholicisme in Amersfoort en in Nederland in de 19e eeuw en Annemieke Hoogenboom, kunsthistoricus en docent aan de Universiteit Utrecht, beschreef de architectuur en de kunst in de kerk op 27 juni. In oktober worden de lezingen verzorgd door deskundige 'Zanders'.

Dinsdag 3 oktober van 20.00-22.00 uur: kerkmuziek en liturgie

Het eerste deel van de avond zal niet zozeer gewijd zijn aan de kerkmuziek op ’t Zand, maar aan muziek in ‘t algemeen en de kerkmuziek in het bijzonder. Muziek kan mensen ‘raken’, voor gelovigen kan het zelfs een ‘lijntje’ opleveren naar God. Interessant is hoe door de eeuwen heen kerkelijke autoriteiten hebben gemeend voor anderen te kunnen bepalen op welke manier dat ’lijntje’ kon worden gecreëerd. Bij teksten kun je je dat misschien nog enigszins voorstellen, bij tekstloze muziek wordt dat al heel wat moeilijker. 

Martin Lorijn werkt tijdens deze lezing samen met zijn goede vriend Bas Ramselaar. Het leek hen wel heel bijzonder dat de zonen van degenen die het koor van de St. Franciscus Xaveriuskerk hebben gedirigeerd tussen 1963 en 1965 nu samen deze bijdrage presenteren. 

Als slotstuk voeren zij uit : “Als gij mij zegt te zingen”, een door Albert de Klerk voor zanger Wout Oosterkamp en organist Jos van der Kooy geschreven compositie op tekst van Tagore:

Als gij mij zegt te zingen, dan is het of mijn hart zal breken van trots

ik zie u in ‘t gelaat en tranen komen in mijn ogen

Al wat ruw en wanluidend is in mijn leven

versmelt tot één zoete harmonie

en mijn aanbidding spreidt vleugelen als een blije vogel,

die vlugt neemt over de zee

Ik weet dat mijn zang u behaagt

ik weet dat ik alleen als een zanger tot uw aanwezen nader

met den rand van de wijd spreidende wiek mijns gezangs

raak ik uw voeten, tot waar ik mij nooit te reiken zou vermeten

Dronken van zanggeluk, vergeet ik mijzelven

en noem u vriend, die toch mijn Heer zijt.


Na de pauze neemt Phil Jacobs, jarenlang lid van onze pastoraatsgroep met aandachtsgebied liturgie,  het stokje over. Hij zal in vogelvlucht de historische ontwikkeling van de Eredienst in de eerste twintig eeuwen weergeven om vervolgens uitgebreid in te gaan op de viering van de Eucharistie in de eerste helft van de twintigste eeuw. Een aantal elementen, zoals gebouw, liturgische gebruiksvoorwerpen en rituelen worden besproken. Zij droegen bij aan een waardige bijwonen van de heilige Mis. Weet u bijvoorbeeld hoeveel treden er in de kerk op ’t Zand waren om vanaf de straat op te gaan tot het altaar van de Heer? Hoe dicht mocht de kerkganger bij het altaar komen, waar bevindt zich het wijwaterbakje? Wat was de gebruikte taal in de Eredienst? Werd er ook wel eens in het Nederlands gelezen of gesproken?

Daarna komt de liturgische vernieuwing in de tweede helft van de twintigste eeuw aan de orde. Het Tweede Vaticaans Concilie heeft een impuls gegeven aan ontwikkeling in de liturgie. Wat zijn nieuwe elementen, waarin verschilt de huidige viering van de eeuwen daarvoor? Sinds wanneer is er ruimte voor ontmoeting na de viering? Wat is de functie van de gastvrouw/heer vóór de viering? Sinds wanneer is het gebruikelijk om de vredeswens aan elkaar te geven? Deze avond krijgt u antwoord op alle vragen.

De lezing wordt afgesloten met een blik vooruit. Wat is voorwaarde om op zondag volwaardig bijeen te komen om te vieren? Een mogelijke  toekomstblik.

 

 Dinsdag 17 oktober van 20.00-22.00 uur: ’t Zand als Omroepparochie

Op dinsdag 17 oktober zal ik, als oud-omroeppastor en -manager Godsdienst KRO en RKK televisie, een avond verzorgen over het omroeppastoraat aan ’t Zand, want zo vooral is onze parochie landelijk bekend geworden van 1974 tot 1993.

In het boek “200 jaar Sint Franciscus Xaveriuskerk Amersfoort” heeft de historicus Ton van Schaik, het hoofdstuk geschreven: “Parochie op de buis, het Omroeppastoraat aan ’t Zand”. Zoals je van een historicus kunt verwachten gaat hij vooral in op de eerste fase van het Omroeppastoraat, dat is immers de periode waartoe de afstand nu het grootst is en die dus het gemakkelijkst gewaardeerd kan worden. Daarmee trapt de auteur in dezelfde val waarin onder de invloed  van de commercie, beschouwingen over televisieprogramma’s dikwijls terecht komen, vooral spectaculaire zaken, de kijkcijfers a.h.w., de buitenkant. Opvallend is dat hij, kerkhistoricus, ternauwernood aandacht besteed aan de meer inhoudelijke kant van het omroeppastoraat. Zou hij dat gedaan hebben, dan had hij vanzelf meer ruimte gegeven aan de betekenis van de radioprogramma’s, het nachtpastoraat, het brievenpastoraat en aan de gevoelige thema’s die in het pastoraat van die dagen veel aandacht kregen. Juist die wat minder spectaculaire binnenkant van het omroeppastoraat kreeg alle kans in de periode dat ik samen met Adri Verweij en Els Speet op en vanuit ’t Zand werkte. Zo ontwikkelde zich pastoraat dat in al zijn facetten nieuwe mogelijkheden kreeg door de media en door de beschikbaarheid van pastores die tijd en  aandacht konden besteden aan een intensieve vorm van anoniem pastoraat, in samenhang ook met een levende parochie. Een unieke combinatie zoals contacten met collega-omroepen in Europa leerden. 

In mijn bijdrage zal ik dus vooral ingaan op deze laatste periode van het omroeppastoraat en zeker zal aan de orde komen dat de bisschoppen een tijdperk afsloten toen zij in 2010 de laatste omroeppastor, Peter Denneman, ontsloegen.

Is wat nu heet het “KRO-pastoraat” een nieuwe ronde, nieuwe kansen of een meer nostalgisch teruggrijpen op een tijd die voorgoed voorbij is? Graag wil ik dat met u bespreken.

Pastor Bart Verreijt

Zondag 22 oktober 14.00-14.30 uur: de recente geschiedenis en de toekomst van 't Zand

Lex van de Haterd, voorganger in onze kerk, geeft een lezing over de geschiedenis van de laatste 40 jaar van de SFX aan de hand van het door hem geschreven hoofdstuk in het jubileumboek. Hij sluit af met een gesproken column, waarbij hij voortborduurt op de column van Erik Borgman bij de presentatie van het jubileumboek op 13 mei . Dat laatste leent zich uitstekend voor interactie en/of debat want hij geeft in die column een subjectieve indruk van hoe onze gemeenschap er in 2042 bij het 225-jarig bestaan aan uit zou kunnen zien.

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.