30e zondag door het jaar, jaar A, 29 oktober 2017, W&G, Huib Klamer

Overweging over Mattheüs 22:34-40, 29 oktober 2017

Waar draait het uiteindelijk om in ons leven? Een belangrijke vraag. Daarover gaat het vandaag. Jezus spreekt veelvuldig over: wat is nu echt belangrijk in ons leven en samenleven.
Dat is de ook de vraag die de farizeeën vandaag aan Jezus stellen. Wat is de belangrijkste leefregel voor ons leven, waar draait het in essentie om in de Thora? Jezus noemt als eerste gebod: “Gij zult de Here, uw God liefhebben met geheel uw hart en met geheel uw ziel en met geheel uw verstand. “ Wat betekent dat: De Here, uw Gd liefhebben? Een belangrijke vraag want liefde gaat om een relatie. Het is iets tussen mij en een Ander. Wie is die Gd die we moeten liefhebben? Gd doet laat zich allereerst kennen door zijn naam: Here. De naam Here is een vertaling uit het Hebreeuws.Het Hebreeuwse woord voor Here wordt uit eerbied niet uitgesproken. De naam Here betekent: Ik ben er. Ik zie je, ik ken je, ik zie je worstelen, je pijn, je verlangen, ik hoor je noodkreet. Ik zal er zijn, ik handel, ik bevrijd, maak vrij. Wie die Here Gd is, zongen we ook zonet, in het Lied van de Naam van Huub Oosterhuis: “O Heer Gd, erbarmend, genadig, geduldig, vol van liefde, vol van trouw.”[1] Die eigenschappen heeft Oosterhuis overgenomen uit de Thora. Je kunt ze samenvatten: Gd is liefde. Zoals de apostel Johannes schrijft: “Gd is liefde en wie in de liefde blijft, die blijft in Gd en Gd in hem.”[2] Aan ons liefhebben van Gd gaat Gd’s liefde voor ons vooraf.[3] Gd heeft ons als eerste lief. Waar ervaren we iets van die Goddelijke liefde in ons leven? Vragen we ons dat af. Misschien in een hartelijke vriendschap, in de ervaring dat ik bemind word, de vreugde om mijn kinderen, de dankbaarheid voor wat ik krijg, genot van een muziekstuk, een natuurervaring, steun bij een ziekte, troost bij een verlies, innerlijke stilte, gebed.

De zin van ons leven is dat wij de Here Gd, die ons liefheeft, ook van onze kant liefhebben.
Met heel ons hart, heel onze ziel en heel ons verstand. Niet een klein beetje, af en toe, maar helemaal. Moeilijk is dat. Zelden ben ik met mijn gedachtes bij Gd. Ik ben verstrooid, druk met mijn bezigheden, druk met mezelf. Maar toch, ik kan bij Gd komen met al mijn gevoelens, al mijn gedachtes; ik kan Hem alles voorleggen dat me bezig houdt. Niet alleen verheven gevoelens en gedachtes. Ook in boosheid, verdriet, schaamte, angst is Gd geïnteresseerd. Ik denk dat het gaat om een levenshouding aan mijn kant. Een houding van zachtheid, toewijding, aandacht, verwondering, overgave, vertrouwen. Vanuit zo’n houding kan ik dichterbij Gd komen, kan Gd ervaarbaar worden. Van die wederkerige liefde tussen mij en Gd en spreken de psalmen, dichters, zangers, schilders en mystici.

De liefde van Gd is niet beperkt tot mij alleen. Gd’s liefde is universeel: omvat alle mensen, ja de hele schepping. Omdat Gd iedereen liefheeft, zijn wij wezenlijk broeders en zusters van elkaar, kinderen van één vader. Met elkaar verbonden, in één grote mensenfamilie.
Zo komen we van het eerste gebod – heb de Here uw God lief – vanzelf in het tweede gebod:
Heb uw naaste lief als uzelf. Zoals er liefde is tussen Gd en mij, wordt ook van mij gevraagd: mensen lief te hebben. Dit tweede gebod is gelijk aan het eerste, zegt Jezus.

Lees de zinsnede “Heb je naaste lief als jezelf” als: Houd van de ander “die is zoals jij”.[4]
Word je bewust dat de ander kwetsbaar is zoals jezelf kwetsbaar bent. Verdriet heeft zoals jezelf verdriet hebt. Eenzaam is zoals jezelf eenzaam bent. Geluk zoekt zoals jezelf geluk zoekt. Als ik besef dat de ander in zijn verlangens, zijn gevoelens, niet anders is dan ikzelf ben, ontstaat er verbinding, kan ik meevoelen met de ander. Genegenheid, sympathie, vriendschap geven….Liefhebben is een werkwoord. Vaak wordt wel gezegd: de liefde is een gevoel dat mij overkomt; het is er of het is er niet. Maar liefhebben is vóóral een werkwoord. Je moet er iets voor doen. Liefhebben vraagt: je concentreren op de ander, aandacht geven, luisteren, geduld, ruimte maken, open worden.  Liefde is: geven, doen, liefdadigheid, caritas.
In mijn geven ontvang ik de ander. In geven ontmoet ik Gd.

Heb uw naaste lief als u zelf. Wie is mijn naaste? Mijn naaste is mijn gezin, familie, vrienden maar ook mensen die op mijn weg komen. De relaties met wie ik te maken hebt, iedere dag.
In mijn werk, mijn buurt. De Thora breidt dat uit. Speciaal ook voor kwetsbare mensen kan ik naaste worden: de vreemdeling, de arme, de weduwe, het alleenstaande kind. Leef mee met hen, heb compassie. Wees niet onverschillig.

….”Heb je naaste lief als jezelf”. Houd van jezelf. In de kerken hebben we gehoord dat we zondige mensen zijn, veel schuld hebben. Dat schuldbesef  is behoorlijk overdreven. Jezus zegt hier ook: Heb jezelf lief. Zorg goed voor jezelf, je lichaam, je geest. Ontspan, geniet. Laat jezelf niet gek maken door alle hectiek en onrust om je heen. Die liefde voor jezelf is geen egoïsme. Ik mag, ik kan ook van mezelf houden. Als ik van mezelf houd, kan ik ook beter anderen liefhebben. Voor veel mensen is het moeilijk om zichzelf te aanvaarden, zichzelf lief te hebben. De gedachte kan dan helpen dat Gd mij lief heeft, mij wil bevrijden uit mijn benauwdheid, mijn angsten, mijn schuld en schaamte.  Gd wil mijn geluk.
Bewustzijn van die bevrijdende Gd kan helend werken.

Het evangelie gaat over drie liefdes: de liefde tot Gd, de liefde tot de naaste, de liefde tot mijzelf. Die drie liefdesrelaties zijn met elkaar verbonden, bepalen, versterken elkaar.
De evangelielezing eindigt met de woorden. Aan deze geboden “hangt de ganse wet en de profeten.” Over die wet lazen we in de 1e lezing: we lazen de 10 hoofdgeboden, de 10 Woorden. Die geboden zijn nodig om te leven en samen te leven. Ze zijn een concrete uitwerking van het liefdesgebod. Die regels kunnen we naleven met liefde.
Zoals de profeten deden. Van de profeten staat geschreven dat de wet is geschreven in hun hart. Ze waren totaal drongen van het liefdesgebod, voor Gd en de naaste.

Liefhebben geeft ons leven zin en kleur, maakt leven het leven waard. Iedere dag twee maal zeggen Joden het liefdesgebod Gij zult de Here uw Gd liefhebben. Het is onderdeel van hun dagelijks gebed Sjema Israel, vertaald: Hoor Israël.[5] Vast onderdeel van dat gebed zijn ook de woorden van Huub Oosterhuis die we zo gaan zingen: “Deze woorden aan jou opgedragen, hier en heden, prent ze in je hart, berg ze in het binnenste van je ziel, herhaal ze thuis en onderweg, waar je ook bent.” [6]


Huib Klamer



[1] VL 328

[2] 1e brief aan Johannes 4:16

[3] 1e brief van Johannes 4:19

[4] Aldus de uitleg/lezing van Huub Oosterhuis en eerder Martin Buber.

[5] Deuterononium 6: 4-9. Voor de farizeeën  moet  de tekst bekend in de oren hebben geklonken.

[6] VL 516

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.