Overweging 12 november 2017 door Fred van Kan

32e zondag door het jaar, Jaar A, 12 november 2017

Fred van Kan

 

 ‘Wees waakzaam, want u kent dag noch uur.’ Die uitspraak van Jezus heeft in onze kerk maar ook daarbuiten al veel geklonken. Maar wat wilde hij zijn volgelingen daarmee zeggen? En wat is zijn boodschap voor ons? We lezen in de Xaverius teksten die eenvoudiger zijn uit te leggen dan de evangelielezing van vandaag. Want waartoe moeten we waakzaam zijn, waar moeten we ons op voorbereiden? En dan houdt Jezus ons bovendien nog voor, dat als je even niet bij de les bent, je wordt buiten gesloten, dat is tenminste wat de vijf domme meisjes ervaren. Een lastige en ook heftige evangelielezing dus.

 

Als je de gelijkenis van de tien meisjes uitlegt zoals dat al eeuwen is gebeurd en zoals ook de evangelist Mattheüs deze gelijkenis presenteert, dan heeft de parabel de volgende betekenis.

De tien meisjes staan dan voor de mensheid, voor ons. De helft van ons is wijs, verstandig, de andere niet. De bruidegom in de gelijkenis is Christus. We verwachten zijn wederkomst, maar die blijft lange tijd uit: dat is het wachten op de bruidegom. De ene helft van de mensheid bereidt zich voor op de wederkomst van Christus en de vestiging van het Rijk Gods, de andere is daar niet op bedacht. Als Christus dan op het einde der tijden verschijnt en het moment van het Laatste Oordeel is daar, dan zal de ene helft van ons het hemelse Jeruzalem ten deel vallen, de andere helft vertrekt naar daar waar geweend wordt en waar tandengeknars klinkt.

Ik weet van predikanten die ook nu nog hun gehoor deze zware en onzekere toekomst voorhouden: gemeente, voor wie het zal gelden weet ik niet, maar de helft van ons zal de hemel niet bereiken.

Hoe dan ook, deze uitleg heeft eeuwenlang mensen doen vrezen voor de dood. In de bekende hymne Dies Irae klinkt dat heel heftig:

‘Dag van toorn, o die dag

Zal de wereld in as vergaan …

Wat een angst zal er zijn

Wanneer de rechter zal komen

Om alles streng te oordelen.’

Angst dus voor de dood: wat zou je toekomst zijn, het eeuwig leven of een verblijf in hel of vagevuur. Hoorde je bij de dommen of bij de wijzen, was je onder de bokken of de schapen. Zou God je op enig moment ontvangen of zou de deur gesloten blijven?

 

Maar is dat de uitleg die bij dit evangelie hoort?

De Lutherse theoloog Joachim Jeremias heeft zich grondig in de parabels van Jezus verdiept en stelde vast dat al de eerste christenen zijn begonnen om gelijkenissen zoals die van de tien maagden als allegorie uit te leggen, dat wil zeggen dat alle onderdelen in de tekst symbolisch worden begrepen, zij krijgen een andere betekenis dan dat wat er letterlijk staat.

Kijken we nog eens naar de parabel van deze morgen. Jezus vertelt hier zijn boodschap zoals de rabbijnen dat deden, met verhalen die aan het gewone leven zijn ontleend. Bij een bruiloft hoorde het binnenhalen van de bruidegom bij het huis van de bruid omringd door vrienden met fakkels. Gezamenlijk trok men dan naar het huis van de vader van de bruidegom om het huwelijk te voltrekken. Het lange wachten op de bruidegom was vaak een gevolg van het tot op het laatste moment onderhandelen over de bruidsschat.

Jezus houdt zijn gehoor voor: wil je aan de ceremonie van de bruiloft deelnemen, wil je bij de bruiloft zelf zijn, dan moet jij je daar goed op voorbereiden. De bruiloft is dan het moment van omkeer, het moment waarop het Rijk Gods wordt gevestigd. Dat ligt niet in een verre toekomst en heeft ook niets met een wederkomst van Jezus te maken. Even eerder in ditzelfde evangelie zegt Jezus: ‘Ik verzeker jullie, deze generatie gaat niet voorbij voordat dit allemaal gebeurd is’. Hij is er dus van overtuigd dat hij en zijn volgelingen de omkeer zullen meemaken, ja dat het Rijk Gods zich in het hier en nu zal voltrekken. Precies zoals hij het al eerder had gezegd: ‘Bekeer u, want het koninkrijk der hemelen is ophanden.’ Jezus spreekt niet over een Rijk Gods dat zich in een andere, hemelse wereld voltrekt, in een verre toekomst, nee, het Rijk Gods komt in het hier en het nu, te midden van de mensheid. En daar moet je klaar voor zijn, anders sta je ernaast, dan heb je er geen deel aan, dus: Wees waakzaam, want je kent dag noch uur!

Ik denk dat hier ook de sleutel ligt voor ons om het evangelie van vandaag goed te begrijpen en het ook betekenis te geven in ons leven.

Wees waakzaam, want je kent dag noch uur: zorg ervoor dat je openstaat voor de wereld om je heen. Je weet niet wanneer jouw inzet wordt gevraagd. Om met Jezus te spreken, heb oog voor wie honger heeft, heb oog voor wie dorst heeft, heb aandacht voor de vreemdeling, voor de arme en voor de zieke.

We kennen deze boodschap, hij klinkt al zo vaak in onze kerken. Maar ik weet niet hoe het u vergaat, lukt het om ernaar te leven, om echt waakzaam zijn? Er zijn altijd redenen om het aan anderen over te laten, er zijn altijd redenen om je inzet uit te stellen. Er zijn altijd redenen om je terug te trekken in je eigen, dagelijkse leven. Als je je ervan afkeert, als je je deur gesloten houdt, als je je ogen ervoor sluit, dan zijn ze er niet, mensen die jouw hulp kunnen gebruiken, mensen die lijden aan het leven, mensen die jouw hulp behoeven, vluchtelingen…

Wees waakzaam want je kent dag noch uur…

Het Rijk Gods: het is aan ons om dit rijk op te bouwen, telkens weer. Durf daarvoor te kiezen. En als we dan zo onze weg gaan, dan kunnen we ons laten begeesteren, ons laten leiden door wijsheid. Dat brengt mij op de eerste lezing van vanmorgen, daarin krijgt de wijsheid heel mooi gestalte. “Stralend en onvergankelijk” is ze en, zo gaat de lezing verder: “zij wordt gemakkelijk ontdekt door wie haar liefhebben en gevonden door wie haar zoeken. Aan wie haar begeren laat zij zich gauw kennen. Wie vroeg voor haar opstaat, hoeft zich niet moe te maken, want hij vindt haar voor zijn deur.”

Troostvolle woorden: als je tot inkeer komt, als je je geweten laat spreken, als je verstilt, dan ervaar je diepere zin, dan komt het inzicht. Maar dat niet alleen: onze wereld is vol wijzen en dan doel ik niet alleen op grote namen. Ook in onze dagelijkse omgeving is wijsheid te vinden, soms zelfs in de woorden van een kind.

Wees waakzaam, want je kent dag noch uur…

Het hoeft geen zware tocht te zijn. Je gaat er niet alleen. Er daagt toekomst. Stel je er voor open. Ga op weg, gewapend met wijsheid. Dan wordt je niet overweldigd door donkerte en onrecht, dan is het Rijk Gods geen ver visioen, geen begraven diepst verlangen.

Oosterhuis spreekt in het lied dat we zo zullen zingen van dit Godsrijk als het hoge land, waar we hoe dan ook naartoe gaan, soms ook uit de diepten van het bestaan en waar we bij horen, al doorgronden we dat niet altijd:

‘Hoog land, zo ijl zo weg gezwegen,

Naar jou toe dwalen al mijn wegen

Uit diepten waar geen voeten gaan.

Hoe zou ik ooit jou niet behoren.

O stem, geklonken in mijn oren,

Nog onvergeten onverstaan’.

 

Moge het zo zijn.

 

 

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.