1e zondag van de Advent, jaar B, 3 december 2017, Adriaan van Es

Messiaanse verwachting en eindtijd profetieën                                               Overweging 3 december 2017

                                                                                                                                               

Met vrees en ontzag wordt er naar de toekomst gekeken in beide lezingen van vandaag. Zowel Jesaja als Marcus schrijven over de eindtijd die gaat komen en hun profetie van wat daarna komt. Een tijd van barensweeën naar een nieuwe tijd.

Voorspellingen van de eindtijd; ze zijn van alle tijden en komen op gezette tijden voorbij. Soms heftig en beangstigend, soms ook lachwekkend.

Weet u nog, 21 december 2012, het einde van de Maya kalender? Ik ken wel mensen die daar echt in geloofden. Voorspellingen van het wereldeinde doen kennelijk iets met je.

Als jongen van ongeveer 10 jaar logeerde ik bij een neef van me, en in die week hoorden we op de radio een voorspelling dat de wereld zou vergaan, op een dinsdag om één uur ’s middags; alleen mensen die zich een plekje op de Mont Blanc hadden kunnen verschaffen waren veilig. Ik weet nog dat we met horloge in de hand de tijd aftelden, en ná de tijd van de voorspelling toch opgelucht ademhaalden: er was niets gebeurd.

Dat soort voorspellingen zijn zeer divers en worden ook door zeer verschillende mensen gedaan. Ik heb het internet eens bekeken en dan schrik je van de enorme lijst over dit onderwerp. Voorspellingen werden gedaan op grond van de stand van hemellichamen, op grond van berekeningen en vooral op grond van religieuze (vooral bijbel) teksten.

Kerkvader Augustinus was tegen dit soort denken, maar paus Innocentus III meende dat het einde van de wereld in de 13e eeuw (zijn eeuw) zou plaatsvinden; ook Luther voorspelde het wereldeinde op grond van Bijbelse cijfers. Niet alleen religieuze mensen, maar ook een wetenschapper als Isaac Newton hield zich ermee bezig. En in ons land; Lou de Palingboer en top-econoom en aartsconservatieve Katholiek prof. Frans Rutten, die voorspelde dat het in 2002 zou plaatsvinden.

Wat kan je van dit soort voorspellingen zeggen? Er is tenminste één gemeenschappelijk kenmerk, namelijk dat ze allemaal niet zijn uitgekomen.

Toch blijft het kennelijk inspireren en boeien, en dat is het andere gezamenlijke kenmerk, dat het een diep menselijk gebeuren is. Zoals we weten dat we als individu sterfelijk zijn, is er ook een collectief besef dat (in kosmische tijd gerekend) het bestaan van de wereld niet oneindig is. Daarnaast is er vooral in tijden van onzekerheid, dreigende oorlog, overstromingen, klimaatverandering en chaos angst en hoop op andere tijden. Dat gaat gepaard met een gevoel van falen en schuld dat we het leven hier en nu kennelijk niet goed kunnen organiseren.

Dan ontstaan profetieën over eindtijd en messiaanse verwachting over een nieuwe tijd. En het aanbreken van die nieuwe tijd gaat vaak gepaard met de komst of wederkomst van de Messias. 

Voorspellende goeroes en zelfverklaarde Messiassen worden dan late vaak ontmaskerd als valse Messiassen.

 

Hoe moeten we nu de teksten van vandaag begrijpen?

Op het eerste gezicht lijkt Jesaja te wijzen op het einde van de oude wereld en het begin van de nieuwe wereld. Maar de lezing van Jesaja is in essentie een bemoediging. Het begrip “einde der dagen” betekent in de Thora: de toekomst, nabij en veraf. Voor Jesaja sloeg ‘het einde der dagen’ op verlossing uit onderdrukking door andere volken en leven in vrede en met de Thora.

Jesaja spreek zeer poëtisch en beeldend over het einde der dagen en de nieuwe wereld. Toch zal die vol zijn van herkenbare menselijke activiteit; in eerdere verzen staat:”… en ze zullen huizen bouwen en ze zullen wijngaarden planten en de vrucht ervan eten”[1], en “van daar af zal er geen zuigeling meer zijn van enkele dagen, noch een oude man die zijn dagen niet vervullen zal; maar als een jongeling zal de honderdjarige sterven. En de zondaar? Als een honderdjarige zal hij vervloekt zijn”[2]. Ook in de nieuwe wereld - zullen er dus zondaars zijn en zal er een vloek zijn.

 

Het gedeelte dat we lazen uit Marcus is het laatste deel van wat wel genoemd wordt de “apocalyptische” toespraak van Jezus. Het is een afscheidsrede van Jezus, waarmee hij zijn onderricht afsluit. Het is zijn allerlaatste rede, daarna begint zijn lijdensweg. Hij keert de tempel de rug toe, gaat ervan weg, kondigt de verwoesting van de tempel aan en zit op de Olijfberg “tegenover de tempel” in letterlijke en overdrachtelijke zin.

Zijn rede is het antwoord op de vraag van vier leerlingen, over de tijd en het teken dat ‘alles in vervulling gaat’. Dat is ook een vraag is waarmee de kerk vanaf de eerste eeuw tot nu toe heeft geworsteld. Immers, de nieuwe tijd en de wederkomst van Christus werd nog in dezelfde generatie verwacht, en tegen die achtergrond moeten we het evangelie lezen. Nu, 2000 later, weten we dat het niet zo gebeurde. De vraag hoe te leven in die messiaanse verwachting is dus nog steeds actueel.

Toen Marcus zijn evangelie schreef was kort daarvoor de tempel in Jerusalem door de Romeinen verwoest. Een voorspelling van Jezus leek te zijn uitgekomen en dat versterkte enorm de eindtijd overtuiging, ook bij Marcus. Voor de Joden was dit een kolossale confrontatie die uiteindelijk leidde tot een religieus leven met Thora maar zonder tempel.

Ook was Marcus getuige van de verbitterde strijd tussen de mensen van de Jezusbeweging die zich de toekomst van God niet zonder Jezus konden voorstellen en Joden die de weg van Jezus en zijn volgelingen slechts als een dwaling zagen en.

 

De Evangelielezing van vandaag zijn de laatste woorden van de rede van Jezus over de laatste dingen. Jezus voorziet het lijden van zijn volgelingen, en Hij gaat hen in dit lijden voor.

‘Wees dan waakzaam', lezen we, wees niet als de discipelen die in slaap vielen op Golgotha.

Ze moeten niet vluchten, niet tot wanhoop vervallen als ze bij het kruis staan. Meekijken met de vrouwen die het graf leegvonden, dat moeten ze. Het is een boodschap van bemoediging, van volharden. Ook waarschuwt hij: “… er zullen valse messiassen en valse profeten opstaan en ze zullen tekenen en wonderen laten zien, om, als het mogelijk zou zijn, de uitverkorenen op een dwaalspoor te brengen”

 

Wat betekent dit alles nu voor ons? Mijns inziens zijn beide lezingen een bemoediging om standvastig te blijven. De toekomst zal misschien wel chaos, oorlog, overstromingen en andere ellende brengen, ellende die een apocalyptische dreiging hebben. De bemoediging is om trouw te blijven aan geloven in de praktijk. Dat betekent dat we niet een Messiaanse tijd afwachten, maar een Messiaanse tijd DOEN. Elkaar blijven vasthouden, zorgen voor de minsten, voor de eenzamen, niet wegkijken van onrecht, zorgen voor een wereld waar plaats is voor iedereen, het openen van grenzen, verdelen van welvaart, het herkennen van God in het gelaat van de ander. Dat betekent een activistisch leven en geen vrome woorden. Dan zullen we roepen en bidden om God’s komst, en zingen “scheur de wolken en kom ons bevrijden”.

 

Moge het zo zijn.

Adriaan van Es

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 



[1] Jes 65, 21

[2] Jes 65, 20

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.