Overweging 11 juli 2021 door Adriaan van Es

Tegen onrecht                                               overweging 11-juli 2021                             Adriaan van Es

 

Tegen onrecht, dat is het thema van vandaag, de noodzaak van strijd tegen onrecht, en ook het uitzicht op een wereld waar onrecht overwonnen is. We hebben geluisterd naar een deel van de profetie van Amos, één van de z.g. kleine profeten, en de eerste wiens profetieën op schrift gesteld zijn. Wat is een profeet? Iemand die de spreekbuis is tussen God en het volk, wederzijds. Profeten stonden vaak in dienst van de elite en de koning, maar de profeten die we in de bijbel vinden waren zij die de koning en de leidende elite bekritiseerden, wantoestanden aan de kaak stelden, rampen voorspelden en, als het volk tot inkeer kwam, een toekomst van herstel aankondigden.

Amos was een profeet die met donderpreken de waarheid zei en misstanden aan de kaak stelde. Hij leefde, zo’n 750 jaar voor Christus, onder het koningschap van Jeroboam, in een tijd dat het relatief goed ging met het koninkrijk. Amos richt zijn doem-profetieën op allerlei landen, maar vooral over het noordelijke rijk Israël. En dat doet hij bij vooral bij de tempel in Bet-el, waar nota bene een gouden kalf ter aanbidding is opgericht door koning Jerobeam.

Zijn kritiek wordt hem niet in dank afgenomen, en de priester Amasja maant hem het land te verlaten richting het zuidelijk koninkrijk Juda. Amos antwoordde: ik ben helemaal geen profeet en ook niet de zoon van een profeet. Ik ben een veehouder en een moerbeikweker, maar God riep mij om te profeteren tegen mijn volk Israël. Amos zette zich af tegen de club van officiële profeten, die heulden met de machthebbers en vergeten waren wat de roeping van profeten was: kritiek leveren op leiders van het land en hen herinneren aan hun contract met God. Amos trekt ten strijde tegen corruptie, zelfverrijking en onrechtvaardigheid. Hij profeteert namens God in niet mis te verstane, zeer poëtische taal: hoor maar:

Ik haat, Ik versmaad uw feesten.

Uw bijzondere samenkomsten kan Ik niet luchten,

want al brengt u Mij brandoffers, en uw graanoffers,

Ik schep er geen behagen in.

En het dankoffer van uw gemest vee:

Ik wil het niet aanzien.

Doe het lawaai van uw liederen van Mij weg,

en het getokkel van uw luiten kan Ik niet aanhoren!

Laat het recht stromen als water,

de gerechtigheid als een altijd stromende beek.

 

Amos was een klokkenluider van zijn tijd. Hij stelde de kloof tussen arm en rijk, uitbuiting, corruptie en schijnheiligheid van zijn wereld aan de kaak.

Hoe zou Amos reageren op de wereld van nu? Grote verschillen die wij nu kennen als de kloof tussen hoog- en laagopgeleiden, de steeds maar groeiende kloof tussen de allerrijksten en de allerarmsten (NB de 26 rijkste mensen op aarde hebben samen meer vermogen dan de armste helft van de wereldbevolking, 3,8 miljard mensen ). Tussen wit en zwart, tussen de uitbuiting van de aarde en haar draagkracht. De schaal is sinds Amos’ tijd gigantisch vergroot, maar de principiële tegenstellingen zijn niet essentieel veranderd. Profeten zijn er niet meer, maar mensen als Amos van nu begrijpen de tekenen des tijds en laten van zich horen.

Wie zouden dat zijn? Ik denk dat o.a. Gretha Thunberg zo’n profeet is. Zij spreekt duidelijke taal over gevolgen van de vernietiging van de aarde, de schepping, over het volstrekte gebrek van verantwoordelijkheid van onze generatie t.o.v. die van onze kinderen en kleinkinderen, en vooral van onze politieke en economische leiders; zij wordt hier en daar met een vriendelijk cynisme aangehoord en vervolgens niet echt serieus genomen. Beleidsmakers en politici blijven doof of belijden lippendienst. Is het dan gek dat organisaties als extinction rebellion en occupy-bewegingen een stap verder gaan? Zelf enk ik wel eens ‘hoe kan ik ons huidige beleid verantwoorden tegenover mijn kinderen en kleinkinderen’ en ‘ben ik een dief van mijn kinderen en kleinkinderen’?

De vraag die Amos stelt: moeten er eerst rampen komen voordat er herstel zal zijn? De keuze is aan ons, zo lijkt hij het ons te zeggen.

Jezus staat ook in de traditie van profeten. Hij laat zien dat iedereen deelt in zijn belofte; hij geneest bezetenen en zieken, hij omarmt kinderen, marginale en verschopte mensen, laat hoeren, tollenaars, menstruerenden, afvalligen delen in zijn visioen: het goede nieuws is er voor alle mensen: voor jood en heiden, man en vrouw, groot en klein. Dat was en is een extreem nieuwe en revolutionaire boodschap.

Twee aan twee stuurt hij zijn discipelen erop uit: met z’n tweeën, dan ben je sterker, je bent samen, je kunt sparren en elkaar steunen. Jezus vraagt hen hun verleden en materiele bindingen los te laten, dan pas kan je aan anderen vragen om ook hun verleden en valse bindingen los te laten. Net als Jezus zullen zijn discipelen – en uiteindelijk wijzelf -  op verzet stuiten, zijn boodschap is immers confronterend. Maar ze gingen wel, en ze begonnen bouwstenen te leggen van Gods koninkrijk, niet ná de huidige wereld, maar ìn en tijdens deze wereld.

Volgen wij hen ook? Staan wij open voor de oproep, de uitnodiging van Jezus? Het zal moeite kosten, strijd; meegaan met de profeten van nu is meer dan noodzakelijk. In onze samenleving, en in onze kerk: als wij tijdens de maaltijd Jezus’ aanwezigheid ervaren – wat we eucharistie noemen - kan dat niet zonder delen, zonder aanwezigheid van de armen, zonder caritas. Geloven in het perspectief van de profeten, en in het volgen van Jezus, is lastig, tegendraads, irritant voor gezagsdragers, is riskant om opzij te worden gezet, vervolgd te worden. Maar o zo noodzakelijk voor het werken aan het Koninkrijk Gods.

Moge het zo worden

 

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.