Overweging 17 januari 2021 door Fred van Kan

2e zondag door het jaar, Jaar B, 17 januari 2021

Fred van Kan

 

‘Spreek, uw dienaar luistert.’ Zo gaat Samuel in op de roep van de Eeuwige. Dat gebeurde in lang vervlogen tijden, naar wordt aangenomen nog voor een Joods koninkrijk in het licht van de geschiedenis verscheen. Samuel is altijd in herinnering gebleven als een groot profeet en rechter. Hij begon zijn werk in een tijd van onrecht en goddeloosheid, zo staat het even tevoren in het Bijbelboek waaruit we lazen: “In die dagen was een woord van de Heer een zeldzaamheid en kwam een visioen niet dikwijls voor”. Voor ons kan Samuel als voorbeeld gelden van een mens die ingaat op de stem die je roept, de stem die je innerlijk beroert, die je geweten wekt om te dienen, om er voor anderen te zijn. “Spreek, uw dienaar luistert” ooit gezegd door Samuel: het is vandaag aan ons.

 

En dan het evangelie van vanmorgen. In de lezing uit het Johannesevangelie komt allereerst Johannes de Doper aan het woord; hij wijst Jezus aan als het Lam Gods. Dat gebeurt ook in een eerdere passage, vandaag niet gelezen, dan met een toevoeging: “Lam Gods, dat de zonden van de wereld wegneemt”. Lam Gods, Agnus Dei: dat is voor ons het begin van een vertrouwde bede. Als we die al niet bidden tijdens de eucharistieviering, dan luisteren we ernaar in mooie uitvoeringen van bekende componisten, van Bach tot Mozart. Maar hoe moeten we die uitspraak in het Johannesevangelie begrijpen, Jezus als Lam Gods? Daarvoor moeten we het boek Jesaja opslaan, waar staat geschreven: “Hij werd gefolterd en diep vernederd, maar heeft zijn mond niet geopend, zoals een lam dat ter slachting geleid wordt. En, zoals een schaap dat stom is voor zijn scheerders, heeft hij zijn mond niet geopend”. Ooit werd, en in Joodse kringen nu nog, deze figuur, dit lam, verstaan als het volk Israël, dat in de verdrukking was geraakt, in ballingschap verkeerde, maar werd behoed door de Eeuwige als herder en zou overleven, immers, dezelfde Jesaja zegt: “Zie, mijn dienaar zal slagen, hij zal oprijzen en hoog, zeer hoog verheven zijn.”

In Jezus tijd kende het Joodse volk een intens verlangen naar een charismatisch, rechtvaardig leider, een gezalfde oftewel Messias die naar de geboden van de Eeuwige zou handelen en zich te weer zou stellen tegen de Romeinse bezetters en de door hen aangestelde koningen.

Jezus’ leerlingen en hun volgelingen zagen hem als de langverwachte Messias of gezalfde, die zou zorgen voor troost en voor nieuw leven, gekleurd door vrede en gerechtigheid. Al spoedig pasten zij op hem ook het beeld van het Lam Gods toe: in zijn persoon zou het Joodse volk nieuwe toekomst krijgen, oprijzen, verheven zijn en met Hem niet alleen het volk Israël, maar eenieder die zijn beweging volgde.

 

Door nu juist Johannes de Doper te laten zeggen dat Jezus het Lam Gods is, benadrukt de evangelist dat van de beide leermeesters Jezus de grootste is. En dat was in de tijd van Johannes en Jezus nog geen uitgemaakte zaak.

De toevoeging “dat de zonden van de wereld wegneemt”, wijst op een andere dimensie. Van oudsher is een lam door de Joden geofferd om goddelijke vergeving te bewerken, om de Eeuwige zoals dat in de antieke wereld met goden alom gebeurde, gunstig te stemmen. Geleidelijk zijn de leerlingen de kruisdood van Jezus, de dood van het Lam, als zoenoffer gaan zien, waarbij de Eeuwige zichzelf in Jezus offerde om zo de ellende, het kwaad van de wereld uit te wissen. Zo gaven zij betekenis aan het lijden van Jezus: dat was niet voor niets geweest. Of Jezus zelf dit zo heeft gezien, is de vraag, hij heeft altijd verwezen naar de Vader, en was niet uit op verering van zichzelf.

Wij denken niet meer in zoenoffers. Ik kan ook niets met het theologische bouwsel dat eeuw na eeuw verder is gebouwd op Jezus als drager van de zonden van deze wereld. Maar Jezus als de mens in optima forma doet weldegelijk het kwaad in deze wereld verbleken. Hem volgen, deelhebben aan zijn evangelie van liefde en gerechtigheid, maakt mij weldegelijk los van negativisme, verlost mij weldegelijk van onverschilligheid en moedeloosheid. Zo kan hij ook voor mij, voor u, voor jou, na tweeduizend jaar degene zijn, die zegt: Kom mee. En beamen wij dan, net als Andreas in het evangelie van vandaag: Ja, jij bent voor mij de Messias, de gezalfde, de vredebrenger, jouw boodschap is mijn boodschap, jouw toekomst is mijn toekomst?

Is zijn leer ons richtsnoer, een leer die alles in de wereld altijd op zijn kop zet? Een leer waarbij altijd de vraag klinkt mens waar is je broer, mens waar is je zusje? Waarbij wordt gevraagd om onze zekerheden op het spel te zetten? Durven wij in een wereld die telkens opnieuw overschaduwd wordt door onrecht en geweld, onze rug recht te houden en te beamen dat alleen liefde het laatste woord heeft?

Ik weet niet hoe dat bij u is, maar onomwonden kiezen voor Jezus Messias, dat lukt lang niet altijd, er zijn zo dikwijls redenen om anders te handelen of om handelen uit te stellen, zoals werd gezongen: ‘Die om mij smeekt, die ik heb afgewend, zolang ik kon …’

Maar we noemen ons toch christenen, volgelingen van de gezalfde, de Messias, de Christus en dat houdt een belofte in. Van ons mag worden verwacht dat wij, zoals Petrus, mensen zijn met een rotsvast vertrouwen in Jezus’ evangelie.

In mijn aarzeling herinnerde ik mij wat ik las over Martin Luther King, wiens jaarlijkse gedenkdag het morgen is. Deze profeet van onze tijd bad ooit, toen hij opnieuw een dreigtelefoontje had ontvangen, tot God: ‘Ik sta op de bres voor een zaak waarin ik geloof. Maar nu ben ik bang. De mensen verwachten van me dat ik leidinggeef, maar als ze merken dat ik zwak ben en geen durf toon, dan zullen ze zelf ook de moed verliezen. Ik ben aan het einde van mijn Latijn, ik heb  geen kracht meer. Ik kan het niet meer alleen. Op dat moment, zo zei King, ‘ervoer ik de aanwezigheid van de Eeuwige zoals ik Hem nog nooit had ervaren. Het was alsof ik de kalme verzekering van een innerlijke stem hoorde, die sprak: ‘Sta pal voor rechtvaardigheid, sta pal voor de waarheid en de Eeuwige zal altijd aan je zijde staan. Vrijwel onmiddellijk verdwenen mijn angst en onzekerheid. Nu kon ik alles aan’.

Mogen ook wij die innerlijke stem horen en mogen wij dan met Samuel beamen: ‘Spreek, uw dienaar luistert.’

Moge het zo zijn.

Geloofsgemeenschap St. Franciscus Xaverius - 't Zand 31, 3811 GB Amersfoort.
Bereikbaar iedere werkdag van 9.00-12.00 u. tel 033 4721705, of 
email.
Voor dringende pastorale zorg kunt u bellen naar: 06-57541222.